Бидэнд өдөр тутам янз бүрийн л зүйл тохиолддог. Хэн нэгэнд гомдсон үед цурхиран уйлмаар, баярлаж хөөрсөн үедээ инээмээр, эсвэл зүгээр л дуугаа хураамаар, заримдаа бүүр хашгирмаар ч үе байх. Хүний сэтгэлийн энэ олон өнгө аясыг утга зохиолд, хөгжмийн бүтээлүүдээр, уран зургаар илэрхийлж болдог гэдэг. Уран зурагт үзэмж төгс байгалийн дүрслэл, уран гоолиг хүний биеийг дүрслэхээс гадна сэтгэл хөдлөл, үйл явдал, бодол санааг дүрсэлж болно гэх. Харин хашгирч байгааг уран зурагт дүрслээд тэрийг хүний чихнээ сонсгож болно гэдэг сонин. Зурагнаас дуу чимээ “сонсогддог” ийм нэгэн уран бүтээл байх ажээ....

 

Нийтлэг тохиолдох алдаа биш боловч “цаг мөч, түүхэн геологийн он тооллын хуваарьт хэрэглэгддэг хамгийн том нэгж” болох “эрин” хэмээх үгийг “эрэн” хэмээн бичиж байгаа нь сонин хэвлэлээр тааралдах юм. “Эрэн” хэмээн бичих нь буруу бөгөөд “эрин” хэмээн бичих нь зөв болно. Зөв буруу аль нь болохыг гагцхүү толь бичиг л бидэнд хэлж өгдөг.

ШУА-ийн Хэл Зохиолын Хүрээлэнгийн бүтээл “Монгол хэлний дэлгэрэнгүй тайлбар толь”-д “эрин” хэмээн бичнэ гэжээ. Ц.Дамдинсүрэн, Б.Осор нарын “Монгол үсгийн дүрмийн толь”-д бас “эрин” гэж байна. Харин Я.Цэвэлийн “Монгол хэлний товч тайлбар толь”-д “эрэн” гэж байх ажэ...

Анхны цасны ширхэг болж чиний алганд буумаар
Амтат дарстай хундага болж чиний л уруулд хүрмээр
Атгахан зүрхээ баярлуулж чамтай л хамт баймаар
Ахиад ирсэн хайрыг хаяад би зугатамгүй
 Бусдынх гэдгийг чинь мэдсээр байж
 Булгих зүрхэндээ чамайг л тээсээр
 Буцааж чадахгүй хайрынхаа галыг
 Бурхнаас хүртэл нууж өрддөг өө
Хайртай байсныг чинь мэдээгүйд Уучил
Хардаг байсныг чинь тогоогүйд Уучил
Харддаг байсныг чинь анзаараагүйд Уучил
Хожимдоогүй бол харин одоо Би Чамд Хайртай
 Намайг гээд ирэхэд чинь түлхсэн мөртлөө
 Надад хайртай гэхэд чинь итгээгүй мөртлөө
 Өөр хүнийг хайрлаад эхлэхээр чинь
 Өөдгүй зүрх минь чамру...

Хэрвээ уйтгар гуниг чамаас холдохгүй
  ганцаардал хажууханд чинь байвал
Хорвоо ертөнцөдчамайг хэн нэгэн
  хайрлаж байгааг санаарай.
Хэн нэгний хувьд чи хорвоо ертөнц
  хорвоо ертөнцийн хувьд чи хэн нэгэн
                    Халуун хайранд шатаж явсан ч
                    Хайраа илчлээгүй би даруухан охин
                    Харамлах сэтгэл төрж байсан ч
                    Хэрүүл гуйгаагүй би тайван охин
                    Анхны болзоондоо яарч байсан ч
                    Түрүүлж очоогүй би бардам охин
                    Аавын хөвгүүдийн барьсан цэцгийг
                    Тоож аваагүй би үнэнч охи...

 

2008 оны УИХ-ын сонгуулийн өмнө Ардчилсан намын дарга Ц.Элбэгдорж “Эрдэнийн хувь” нэртэй нийтлэл бичиж монголын ард түмэн байгалийн баялгийнхаа үр шимийг хэрхэн зөв оновчтойгоор хүртэж болох талаар саналаа хэлж байсан билээ. Тэр санал нь одоогийнх шиг ард түмэндээ бэлэн мөнгө учир замбараагүй тараах тухай биш монгол улсын иргэн бүр насан туршдаа тасралтгүй буюу хувьцаа хэлбэрээр эзэмшиж ноогдол ашиг хүртэж байх тухай байсан шиг санагдаж байна. Тэр зөв санал дэвшүүлсэн. Тэрийг нь хоёр нам гуйвуулж, давуулж амласаар одоо өөрсдөө тэр амандаа “ойчиж” магадгүй болчихоод сууж байна. Хаанаас тэр и...

 

Сануулан хэлэх, хэлж өнгөрөх, тоочин дурсах, өнгөрснийг дурсах гэх мэт утгатай нэгэн үгийг бид “дурьдах” болон “дурдах” гэсэн хоёр өөр хэлбэрээр бичих болжээ. Аль нь зөв болохыг толь бичгээс харцгаая.

Шинжлэх ухааны академийн бүтээл “Монгол хэлний дэлгэрэнгүй тайлбар толь”-ийг үзвэл “дурдах” гэсэн байхаас “дурьдах” гэж алга байх ажээ. Бусад толь бичгүүд, тухайлбал Я.Цэвэлийн “Монгол хэлний товч тайлбар толь”, Ц.Дамдинсүрэн, Б.Осор нарын “Монгол үсгийн дүрмийн толь”, Чой.Лувсанжав нарын “Монгол бичгийн хадмал” толь бүгдэд нь “дурдах” гэжээ. Тэгэхээр “дурдах” хэмээн бичих нь зөв юм.

“Дурдах” зө...

Хичээл #1

Нөхөр нь эхнэртэйгээ зөрөөд шүршүүрт орж явахад хаалганы хонх дуугарав. Дөнгөж душнээс гарсан эхнэр нь биеээ алчуураар ороогоод доошоо бууж хаалгаа тайллаа.

Хажуу айлын Боб хаалган дээр зогсоно. Эхнэр юм асуухаас өмнө Боб - Би чамайг наад алчуураа тайлвал 800 доллар өглөө гэх нь тэр. Хэсэг зуур бодсоны дараа хүүхэн зөвшөөрч алчуураа тайллаа. Хэдэн хормын дараа Боб түүний гарт 800 доллар атгуулаад яваад өгөх нь тэр. 
Хүүхэн ч биеээ алчуураар эргэж ороогоод дээшээ өрөө лүүгээ явлаа. Дээшээ гарахад нөхөр нь хэн байсан бэ? гэж асуув. 

Хажуу айлын Боб л байна гэж эхнэр нь хариулахад ...

1 x 8 + 1 = 9 
12 x 8 + 2 = 98 
123 x 8 + 3 = 987 
1234 x 8 + 4 = 9876 
12345 x 8 + 5 = 98765 
123456 x 8 + 6 = 987654 
1234567 x 8 + 7 = 9876543 
12345678 x 8 + 8 = 98765432 
123456789 x 8 + 9 = 987654321

1 x 9 + 2 = 11
12 x 9 + 3 = 111
123 x 9 + 4 = 1111
1234 x 9 + 5 = 11111
12345 x 9 + 6 = 111111
123456 x 9 + 7 = 1111111
1234567 x 9 + 8 = 11111111
12345678 x 9 + 9 = 111111111
123456789 x 9 +10= 1111111111

9 x 9 + 7 = 88
98 x 9 + 6 = 888
987 x 9 + 5 = 8888
9876 x 9 + 4 = 88888
98765 x 9 + 3 = 888888
987654 x 9 + 2 = 8888888
9876543 x 9 + 1 = 88888888
98765432 x 9 + 0 = 888888888

1 x 1 = 1...

 

          Миний өмнө “Пионерын үнэн” сонины 1980 оны хоёрдугаар сарын 27-ны лхагва гаригийн нэгэн дугаар дэлгээтэй байна. Тус сониноос зарласан “Ленин бидэнтэй хамт” уралдаанд түрүүлсэн хүүхдүүдийн зохион бичлэгийг энэ дугаарт нийтэлжээ. Хөөрхөн юм аа, цөмөөрөө уншиж үзэцгээе, гучин жилийн өмнөх тэр үеийн хүүхдийн ертөнцөөр аялцгаая.

Нийслэлийн 10 жилийн 28 дугаар дунд сургуулийн 6 б ангийн сурагч Д.Алтанцэцэг “Ленин багшийн ачаар” зохион бичлэгтээ “Би жаахан байхдаа цэцэрлэгийнхээ багшаас “Багшаа, Ленин гэж хэн бэ?” гэхэд “Ленин гэж энэ хүнийг хэлдэг юм” гээд нэг зураг үзүүлж билээ. Энэ зур...

 

“Дуудах нэрийг эцэг эх, дуурьсах алдрыг өөрөө олдог” хэмээх сайхан үг бий. Энэ үгний “дуурьсах”-ийг “дуурсах” хэмээсэн бичлэг сонин сэтгүүл, ном товхимол дээр олон тааралдах боллоо. Зүй нь зөв бичих дүрмийн дагуу “дуурсах” бус “дуурьсах” хэмээн бичих нь зөв болно.

“Дуурьсах” хэмээх энэ үгийг “нэр нь алдарших, олноор магтан хэлэлцэх, яруу тунгалаг сонстох, дууриан цуурай гаргах” гэсэн утгатай үг хэмээн ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн бүтээл “Монгол хэлний дэлгэрэнгүй тайлбар толь”-д тайлбарлажээ. Я.Цэвэлийн “Монгол хэлний товч тайлбар толь”, Чой.Лувсанжав нарын “Монгол бичгийн хадмал толь” ...